हाइड्र’प’निक्सआ आबाद मावनायनि मोनसे आद’ब जायनि हेफाजाबै हायाव र’ज’ग्रा मैगं-थाइगंफोरनि आबादखौ हायाव गायालासैनो मावनाय जायो। अक्सिजेन आरो नांगौ रोखोमनि न्युत्रियेन्टफोरखौ (जेरै एम’नियाम फ’सफेट, मेग्नेसियाम सालफेट, प’टासियाम नाइट्रेट, केलसियाम नाइट्रेट बायदि बायदिफोरखौ) दैआव ग’लायनानै बै दैआव लाइफांफोरनि रोदाखौ सोमनानै दोन्नाय जायो। लाइफांखौ सुंथानो एबा ह’मथाना दोन्नो थाखाय पारलाइट (perlite), र’कउल (rockwool), हाब्रु-फिथ’र, पिट म’स (peat moss), वरमिक्युलाइट (vermiculite) बायदिफोरखौ बाहायनाय जायो। हाइड्र’प’निक्सनि गुदि नेम-खान्थिया बेनो।
हाइड्र’प’निक्सनि मुलामफाफोर
गोबां जाहोनफोरनि थाखाय हाइड्र’प’निक्सआ लासैनो अनसायजाबोनो हमदोंसै। हाइड्र’प’निक्सआ मिथिंगायारि ख’हा खालामै आरो मुलामफा गोनां बिरोंदामिन, जाय आखुथायफोरा इयुनाव अनसायजासिनगोन। गोदोनिफ्रायनो बाहायबोनाय आद’बजों मावग्रा आबादारिफोरा जेरै मोजां बोथोर आरो हानि सायाव गोगोमै सोनारनानै थानांगौ जायो, हाइड्र’प’निक्सजों मावग्रा आबादारिफोरा हा एबा बोथोर मोजां गाज्रिनि सायाव सोनारनांगौनि गोनांथि गैया। हाइड्र’प’निक्स आद’बजों मावनाय आबादखौ ग्रीन-हाउसआव बांसिन दैखांनाय जायो (बायह्रायावबो खालामनो हायो) जायनि जाउनाव लाइफांफोरनो देरनो थाखाय नांगौ जानाय जिराद एबा सोरबिथिंखौ नांगौबायदियै हमथानो हायो, एम्फौ-एनलाफोरखौ गोरलैयैनो द’बथायनो हायो। नांगौखिनि न्युट्रियेन्टफोरखौ थोंजोंयै रोदानोनो दौनानै होनायलाय, लाइफांफोरा न्युट्रियेन्टफोरखौ नागिरनो थाखाय गावसोरनि रोदाफोरखौ जौगाहोनायाव स’म आरो गोहोखौ आद्रि खालामनाङा। गावसोरनि बासायनाय स’म आरो गोहोखौ बिसोर गावनि देहानि जौगानायाव एबा लाइफांखौ फेदेरनायाव बाहायनो खाबु मोनो। नेमखान्थि फालिनानै मोजांयै आबाद मावदोंब्ला, हाइड्र’प’निक लाइफांफोरा, हायाव मावनाय आबादजों रुजुनायाव, 25% जौखोन्दो थाबसिन देरो आरो 30% जौखोन्दो बांसिन आबाद दिहुन्नो हायो। दै आरो हानि आंखाल बांबोनाय नैबे बुहुमाव हाइड्र’प’निक्सआ बुहुमनि बांबोबाय थानाय सुबुंफोरखौ उदै बुंजासे जाहोनो हानायनि मोनसे मिजिं लाबोनानै होफैदों। जाय बिबांनि आबाद दैखांनो जोंनो जेसेबां गुवार हा आरो जेसेबां बुरजा दै नांगौ, हाइड्र’प’निक आद’बजों मावोब्ला बे एखे बिबांनि आबाद दैखांनो जोंनो बा बाहागोनि से बाहागो (1/5) जायगा आरो 10% जौखोन्दोल’ दै नांगौ जायो। बाहायखान्दा दैखौ फोसाबफिन्नानै आरोबाव बाहायफिन्नोबो हायो। लाइफांफोरनि बांसिन बेरामफोरा हानिफ्राय सोमजियो। जिहेथु हाइड्र’प’निक्स आद’बाव लाइफांफोरखौ हायाव गायनाय जाया बे हिसाबै हाइड्र’प’निक्स आदबजों मावनाय आबादारिया माखासे हानिफ्राय सोमजिनाय लाइफांफोरनि बेराम, एमफौ-एनला, गांसो बायदिफोरखौ होबथानो राहा लानांगौनि गोनांथि गैबाङा। बेनि थाखायनो बेराम, एमफौ-एनला, गांसो बायदिफोरखौ होबथाग्रा रासायनिक मुलिफोरबो बांद्राय बाहायनाङा। बिनि अनगायैबो नोथांआ जिदु बोथोर हमथाग्रा ग्रीनहाउस (climate controlled greenhouse) बिरोंदामिनखौ हाइड्र’प’निक्सजों सरजाबफानो हायो अब्ला नोथांआ मैगं-थाइगंनि गावबा-गाव बोथोरफोरखौ नेयालासिनो आबाद मावनोबो हायो। जाय बिथांमोना हाथायनि मुलि एबा हासार होफ’बनाय मैग-थाइगं जानो बाबाय आरो गावनि जानायखौ न’आवनो गायनानै जानो लुबैबाय, बिथांमोननि थाखाय मोजां खौरांआ जाबाय हाइड्र’प’निक्सनि हेफाजाबै जोबोर इसेल’ जायगाफोरावबो अरगानिक मैगं-थाइगं गायनानै लानो हागोन जेरै, खामसालि, बेलक’नि बायदि बायदि।
हाइड्र’प’निक्सनि साबजायै बिथिं
हाइड्र’प’निक्सआ नाथाय गोरलैद्रायबो नङा। हाइड्र’प’निक्सआ नोंथांनि आबादथिलिआव होनांनाय समखौ ख’मायनानै बा मिनिटसोल’बो खालामनो हागौ नाथाय बै बा मिनिटल’ समखौ सानफ्रोमबो होनो हायाब्ला गासैबो आबादानो गाज्रि जाजोबनो हागौ। हाइड्र’प’निक आदबजों मावनाय आबादखौ जोबोर मोजांयै नोजोर होथारनांगौ मानोना दै आरो न्युट्रियेन्टफोर, थामहिनबा, गावसोरनि जिउनि थाखाय लाइफांफोरा आबादारिनि सायावनो सोनारनानै थायो। दैनिफ्राय सोमजिनाय लाइफांनि बबेबा बेरामा बोरैबाफोर सिस्टेमाव हाबोब्ला बेबो गासैबो आबादखौ ख’हा खालामजोबनो हागौ। हाइड्र’प’निक्स सिस्टेमनि बेंख’नाव थानाय ब’बेबा आइजेंआ खामानि मावाब्ला गासैबो आबादनि थाखाय ख’हा लाबोगोन। हाइड्र’प’निक्स आदबजों आबाद मावनो थाखाय गुबुन-गुबुन रोखोमनि आइजें-आयला जेरै – फांखा, पाम्प, लाइट, टाइमार, दैनि pH लेवेल आनजाद खालामग्रा आगजु, दो-दोख्ला, लाइफां सुंथाग्रा एबा ह’मथाग्रा (growing medium), मोजां रोखोमनि हासार, मोब्लिब थांब्ला पाम्प सालायनो बेटारि एबा जेनेरेटर बायदि बायदि नांगौ जायो जायनि जाउनाव हाइड्र’प’निक्स सिस्टेमखौ गायस’नजेन्नायाव नांनाय ख’रसाया हायाव आबाद मावनायनिख्रुइ इसे बांसिन जायो। अबस्ये बेफोर गिदिर-गिदिर आबाद मावनानै फालांगि खालामनायनि थाखायसो। जिदु नोंथांनि हाइड्र’प’निक्सनि आद’बजों मैगं गायनाया न’आव जानो थाखायल’ब्ला हाइड्र’प’निक्सनिनो मोनसे गोरलैसिन आरो बारा बेसेन नाङै आद’ब, जायखौ क्रेटकि आद’ब (Kratky Method) होननानै बुङो, अब्ला नोंथांआ बे आद’बजों मैगं-थाइगं गाइना लानो हागोन। क्रेटकि आद’बजों मैगं-थाइगं गायनायाव मोब्लिबनि जेबो हेफाजाब लानांगौ जानानै फैया। बाल्टिं, बाल्टिं खोबग्रा, pH लेवेल सुग्रा, लाइफांनि न्युट्रियेन्टफोरजोंनो जायो। क्रेटकि आद’बनि सोमोन्दै मोजांयै मोन्थिनोब्लाथारनोब्ला नोंथाङा इन्टारनेटआव नागिरनो हागोन।
हाइड्र’प’निक्सआ देहा ख’हा खालामो नामा?
हाइड्र’प’निक आद’बजों आबाद मावनायाव दै आरो मोब्लिबखौ खाथि-खाथि दोन्नानै खामानि मावनाय जायो। हाइड्र’प’निक सिस्टेमखौ सामलायग्राया जोबोर सांग्रां जानांगोन मानोना दै आरो मोब्लिबनि ज’थाया खैफोद लाबोनो हागौ।
हायाव गायनाय मैगंफोरबायदि हाइड्र’प’निक आदबजों दिहुनजानाय मैगंफोराबो ख’हा खालामग्रा सालम’नेला, इ क’लि बायदि बेकटेरियाफोरजों साबफाजानो हागौ। बेफोरबायदि मैगं-थाइगंखौ गोथाङै जायोब्ला डायरियाफोरबायदि बेराम जानो हागौ जायखौ मोजाङै फाहामनाय जायाब्ला सुबुंनि जिउआ गोमानोबो हागौ।
हाइड्र’प’निक आदबजों दिहुन्नाय आबादखौ अरगानिक हिसाबै गनायो नामा?
स’रासनस्रायै, बांसिन सुबुंफोरा रासायनिक हासार, एमफौ बुथारग्रा, गांसो रानहोग्रा, सेवहोयै मुलि (preservative) थायैखौनो अरगानिक होन्नानै सान्नानै लायो। बे नोजोरजों, अरगानिक हासार, मुलि बाहायनानै दिहुननाय हाइड्र’प’निक मैगंफोरखौ अरगानिक होननानै साननानै लानो हायो। नाथाय अरगानिक लेबेल सिथाबनानै फालांगि खालामनो थाखाय खुंथायनिफ्राय ग’नायथि मोननोब्ला जों माखासे आद’बफोरखौ फालिबावनांगोन। National Programme for Organic Production (NPOP), जाय फसंथाना भारतआव अरगानिक मुवानि ग’नायथि बिलाइ होयो, बे फसंथाना हाइड्र’प’निक आरो एकुवाप’निक (हाइड्र’प’निकजों लोगोसे ना फिसिफानाय) आद’बजों दिहुननाय आबादनि मुवाफोरखौ अरगानिक होननानै ग’नायथि होया मानोना बिसोरखौ हानि गोगो सोरबिथिं एबा आब’हावायाव दिहुननाय जाया। बेबायदिनो, इउर’पियान इउनिय’न (EU) नि आयेनाबो हाइड्र’प’निक आद’बजों दिहुननाय आबादनि मुवाफोरखौ अरगानिक होननानै ग’नाया मानोना बिसोरखौ मिथिंगानि नेम बायदियै हायाव गायनाय जाया। जुथाय हाद’रनि आबाद बिफाना (United States Department of Agriculture/USDA) हाइड्र’प’निक आदबजों दिहुननाय माखासे मैगं एबा फिथाइफोरखौ अरगानिक होननानै गनायनानै लाबाय। नाथाय, 2020 माइथायनि मार्च दानाव, जुथाय हादरनि आदार गोगगोथिनि फसंथान (Center for Food Safety) आरो अरगानिक आबादनि सायाव सोनारनानै थानाय गुबुन-गुबुन सुबुं आरो फसंथानफोरा USDA नि हाइड्र’प’निक आदबजों दिहुननाय माखासे आबादफोरखौ अरगानिक होननानै ग’नायथि होनायनि बेरेखायै मक’रद’मा खालामदों। हायाव गायनाय अरगानिक फारमिंखौ मोजां मोनग्राफोरा बुङोदि लाख – लाख बोसोरनिफ्राय बिफां – लाइफां आरो मिथिंगायारि सोरबिथिं (जेरै हा, बार, दै, सानदुं, एमफौ-एनला बायदि बायदि)नि गेजेराव थानाय सोमोन्दोखौ गोनोखोया दासिमबो मोजांयै बुजिस’जोबनो हायाखै आरो बेखायनो मिथिंगानि आरो हाइड्र’प’निक्सनि आब’हावायाव गायनाय मैगं-थाइगं, फिथाइ-सामथाया गुबुन रोखोमनि जानो हागौ। बेफोरबायदि दान्थे – बिदान्थेखौ नायोब्ला ह’मनो हायोदि बावैसोनि उनाव हाइड्र’प’निक आद’बजों दिहुननाय अरगानिक आबादखौ अरगानिक हिसाबै ग’नायथि होनो थाखाय आरोबाव मोनसे रोखोमनि अरगानिक लेबेल ओंखारबावनो हासिगौ फालांगिनि सुबिधानि थाखाय।
हाइड्र’प’निक आदबजों दिहुन्नाय मैगं-थाइगंआ बेसेबां रोसि गोनां?
गोबां आनजादफोरनिफ्राय मोनथिनाय बायदिब्ला, हाइड्र’प’निक आदबजों मोननाय मैगं-थाइगं एबा फिथाइ-सामथाइफोरनि न्युट्रिशननि बिबांआ हायाव मावनानै मोननाय मैगं-थाइगं एबा फिथाइ-सामथाइफोरनि न्युट्रिशननि बिबांनिफ्राय एख’नब्ला बारा आरो एख’नब्ला जोबोर ख’म।
हाइड्र’प’निक आद’बजों मैगं-थाइगंनि आबाद मावनाया हायाव मैगं-थाइगं आबाद मावनायनि सेर-सेर जौगाबोगौ। बोसोर 2025 सिमहालागै हाइड्र’प’निक सिस्टेमनि बाजारा USD 16 बिलियन एबा 1600 कौटि आमेरिकान डलार जाहैगोन। मैगं-थाइगं बाजार (US$ 1,250 बिलियन – मायथाइ 2018 नि हिसाबै) नि रुजुनायाव जदिअ बियो जोबोर ख’म, हाइड्र’प’निक सिस्टेमा बोसोराव 12.1% रासियै माइथाय 2025 हालागै जौगालांगोन होनना आनदाज खालामनाय जादों। हाइड्र’प’निक्सनि मिथिंगायारि ख’हा खालामै आरो मुलामफा गोनां बिरोंदामिनखौ नायोब्ला हाइड्र’प’निक्सनि इयुनखौ जोबोर गोजों नुहुरो। हाइड्र’प’निक्सनि इयुननि मुलामफाखौ बारसिननानै लानो गोबां गिदिर-गिदिर कमपानिफोरा हाइड्र’प’निक्सनि बाजाराव हाबनानै दंखासै।
