startup ecosystem

बड’लेन्डखौ startup रायजो खालामनो हागोनना?

बड’लेन्डनि राजखान्थियारि सिमा गायस’नबाय, बर’नि राव, हारिमु भारतनि संबिजितजों रैखाथि होजाबाय। राजखान्थि-रांखान्थि-समाजारि मोन्थायनि हाजो गाखोनायाव जों थिखिनि मोनहैनोसै। नाथाय बर’ रावनि सोदोब बिहुं इन्टारनेटआव दासिमबो मोननो थाङा। गुगल, फैसबुक, माइक्र’सफ्ट एबा कमप्युटार स’फ्टवेरफोरनि राव फारिलाइयाव बर’ रावआ गैया, राव सोलायनो हाया। बर’ बिजाबफोरखौ दासिमबो अनलाइन मोननो थाङा – बर’नि बिजाब बायनो बड’लेन्डनि बायरायाव थाग्रा बर’फोरा दिनैनि इन्टारनेटनि मुगायावबो गावसोर बड’लेन्डआव थांब्लासो बायहैनांगौ जायो, क्लिक खालामबानो बर’नि जेबो जिराद मोनथाव गैया। जेनेरैशन एक्स, वाइ, ज़ेड नि सेंग्रा – सिख्लाफोरखौ दा एफा – एनै नुनो मोनदों बर’नि माखासे अनलाइन कन्टेन्ट सोरजिनाय। नाथाय बिसोरनि बांसिनानो डेडिकैटिड एन्ट्र’प्रिन्यर नङा – सोलोंथाय जोबनानै साख्रि मोनसानदि खालामथ’नायसो। साख्रि मोनब्लानो जोबबाय आरो बर’ बिमानि अनलाइन प्रेजेन्स थानायनि हाबिलायाबो बैयावनो थुंगेहैबाय। बेफोर बर’नि एबा बर’लेन्डनि entrepreneurial activity गैयैनि मोनफा मोननैल’ बिदिन्थि – दंबावो गोबां।

बर’ एबा बड’लेन्डआ मानो उनाव नागारलांजाखो? फिननाया – जों दैदेनगिरि, समाज सिबिग्रा, लिरगिरि, फोरोंगिरि, सानसुमै रावबो बर’फोरखौ हारि हिसाबै entrepreneurial हारि दासिमाव दानो हायाखै। जोंनि गुजिगु जौखोनदो सेंग्रा-सिख्लाफोरा गाव-गावनि इयुन रैखाथिनि थाखाय साख्रि मावनायखौसो साबसिन होननानै सानो। मोनसे हारिनि बेबायदि एफा बुरजा बिबांनि लाइमोनफोरा जिदु गुबुननि खानथि बायदियै जिउ दैदेनलांब्ला (साख्रि मावनाया मालायनि खानथि मावनानै सोलिनाय – बेवहाय जेबो गोदान सोरजिनाय गैया) बै हारिनि जौगानाया खासेव थाबायनायसो। बर’नि बेलायावबो थिक बेनो। गासैबो गोजौ थाखोनि सोलोंथाय मोननाय आबुं बर’ लाइमोनफोरा बबेबा रायजो सरकार, मिरु सरकार, गोजौ थाखोनि फसंथान, क’म्पानिफोराव जोमै सौहाहैलायनाय बेतन खामायनानै गाव-गावनि जिउखौ आरामै खुंलांदों – बिथांमोनालाय ब’हा सम मोननो आरो मानो गावसोरनि एफा मोजां इयुनखौ गारनानै इयुननि जेबै गेरान्टि गैयै entrepreneurship नि रिमोनदला बुहुमाव आगान होनो! आरो बिथांमोनबायदि रोंखा – राखा लाइमोनफोरहा सम गैयाब्ला आरो गावसोरनि comfort zone खौ गाराब्ला, सोर बर’ लाइमोना बर’ सोदोब बिहुंनि स’फ्टवेर दिहुनलाइखो, सोर बर’ लाइमोना बड’लेन्डनि एथ्निक प्रडाक्टफोरखौ नेशनल एबा इन्टारनेशनल मारकेटसिम लांनो प्रडाक्ट इन’भेइशन खालामलायखो? साख्रि मोनै बेखार लाइमोनफोरा खालामगोन? बिथांमोन बांसिननि थांखियाबो बेनो – साख्रि मोनसे आखायाव लाबोनानै जिउखौ मोजांयै दैदेनलांनाय। सोरनिबा थाखाय एन्ट्र’प्रिन्यरशिपआ बयनिख्रुइबो गाहायसिनाव थानाय option आरो बांसिननि थाखाय एन्ट्र’प्रिन्यरशिपआ खोनाफेरजायै मोनसे कनसेप्ट। बिदिब्लालाय बर’ सोदोब बिहुंनि स’फ्टवेर, द’खना, आर’नाय बायदिफोरनि भेलु एडिशन एबा प्रडाक्ट इन’वेइशन, एबा जायगानि एबा हारिनि बायदि बायदि जेंनाफोरखौ सोर सुजुगाव महर सोलायगोन? बिटिसि सरकार नङा, फरायसा आफाद नङा, समाज सिबिग्रा आफादफोरबो नङा – एन्ट्र’प्रिन्यरफोरासो।

नाथाय सोरबा सासे लाइमोना अन्ट्र’प्रिन्यर जानो होनब्लानो जानो हायो नामा? थारैनो हाया। मोनसे एन्टारप्राइज जागायजेननो सोरबा सासेनो नांग्रोगौ धोन। इनभेस्ट’र (Investor) गैयैनि जाउनाव जोंनि बांसिन लाइमोनफोरा बे धोनखौ सोरनिफ्रायबा एबा बेंकफोरनिफ्राय गोबां सुत होनानै दाहार लानो गोनां जायो। रांखौ गोबां सुतआव दाहार लाबाय, खामानिखौ जागायबाय, नाथाय सासे अन्ट्र’प्रिन्यरआ दासो सानस्रिहांजेनदों, दंबावो बेसेबांबा गोलाव हरैनि मारु मोनहैनो। नैबे समाव रावनिबो हेफाजाब मोनाब्ला बांसिन अन्ट्र’प्रिन्यरफोरा गब’लाङो, बायफ्लेलांनाय सिमांजों लोगोसे सुख’हायै रिन जानानै थानायसै – बेयो अन्ट्र’प्रिन्यरशिप इक’सिस्टेम गैयैनि नुथाय आरो बड’लेन्डआव बेनो जागासिनो दं जायनि थाखाय जोंनि लाइमोनफोरा अन्ट्र’प्रिन्यरशिपनिफ्राय जानगाराव थानानै साख्रि मावनायखौनो साबसिन मोनो। दानिया नायदिनि अन्ट्र’प्रिन्यरशिप एबा startup इक’सिस्टेम दंब्ला मा जागौमोन – मोजां रोंगथि आरो मोजां idea थानाय बर’ लाइमोनफोरनि सिमांखौ बिरहोनो investor फोर थागौमोन (अन्ट्र’प्रिन्यरआ रिननि बजा रुजुननांआलासैनो बिजनेसआ देरहासाद जाब्ला मुलाम्फाखौ रानलायगौमोन), सानस्रिनानै मेंनाय अन्ट्र’प्रिन्यरनो एखनब्ला सरकार एबा बबेबा प्राइभेट फसंथाना हमथानानै सानस्रिनो दिरुं हरफा हरफा खालामगौमोन आरो दैमा गेजेराव बैसां खालामनानै होगौमोन जाहाते मेंग्लिनाय अन्ट्र’प्रिन्यरआ बोलो मोनफिननो दानदिसे गसंथाबनो हायो (बेखौनो होनो incubation एबा incubator) । बेफोर एन्ट्र’प्रिन्यरशिपखौ थुलुंगा होग्रा माखासे बिथांखिफोर आरो बेफोर बिथांखिफोरखौ बिटिसि एबा बिटिआर सरकारा आखायाव लायाब्ला, बर’नि एबा बड’लेन्डनि गुजिगु जौखोनदो लाइमोनफोरा साख्रि मावग्रायानो जाखागोन।

बियो रोखा, जाय समाजाव एबा हादराव entrepreneurial activity गैया बैफोर समाज आरो हादराव जौगानाय गैया। बड’लेन्डनि बांसिन लाइमोनफोरा साख्रि मावनायखौसो गावसोरनि इयुन दानायनि लामा हिसाबै सायख’नानै लायोब्ला बड’लेन्डनि एबा बर’फोरनि थाखाय बियो जोबोर गिदिर जेंना। एन्ट्र’प्रिन्यरशिपखौ बिथांखिनि हेफाजाबै थुलुंगा होनाया बड’लेन्डनि आरो बर’फोरनि जौगानायनि थाखाय मावथारनांगौ बिबान आरो बे हाबाफारिया बिटिसि सरकार, गोरों-गोरा जों बयनिबो गोजौसिन एजेन्डा जाथारनांगोन। खुंथायारि एबा रांखान्थियारि गोहो गैया होननानै खारनो हानायनि जेबो खाबु गैया। दिनैनि मुगायाव बियो Do or Die थासारि। बर’नि समाजारि-रांखान्थियारि जौगानाया मुंख’जाथाव जानोब्ला एन्ट्र’प्रिन्यरशिपखौ थुलुंगा होथारनांगोन – entrepreneurial activity गैयाब्ला जों बयनिबो उन आरो मालायनि दिहुनथायखौ बायनानै जाग्रा समाज जागोन। बिटिआर सरकारा एन्ट्र’प्रिन्यरियेल समाज दानो हाया होननानै बुहुमा जोंखौ नेनानै थाया। नङाब्ला बावैसोनि (June, 2020) जाथाय जानायबायदि – “मणिपुरी फालिखौ” गिबि मनथ्रि नरेन्द्र म’दि बिथांआ गोदोनायाव आलाइनानै National TV channel आव बिबुंथि लाखिखांनायनि लोगो लोगो उत्तर प्रदेशनि माखासे एन्ट्र’प्रिन्यरफोरा “म’दि फालि” होनना फाननो हमबायानोमोन।  

मोन्थायनि थाखाय दावहा नाङै-नाङै जों बेसेबांबा गोजौ सिरि गाखोबोबाय, राजखान्थि-समाज-रांखान्थियारि जौगानायनि नैबे सिरिआव फैनानै जों बुंनो हाला बिटिआर सरकारा एन्ट्र’प्रिन्यरियेल इक’सिस्टेम दानायनि थाखाय रांखान्थियारि एबा खुंथायारि गोहो गैया होनना। बर’आ अन्ट्र’प्रिन्यरियेल हारि नंगौ ना नङा बेबो मोनसे सोंथि नङा मानोना बियो जेंना सुस्रांनायनि साबि नङा। सोंथिया नैबेसो – बर’ लाइमोनफोरनि बांसिनखौ माबोरै अन्ट्र’प्रिन्यरशिपनि फारसे गोसो बोनो हानो, माबोरै बिसोरनि गोसोआव रिस्क लानो हानाय खालामनो, माबायदि सोलोंथाय होनो, माबोरै बिसोरखौ देरहासाद अन्ट्र’प्रिन्यर खालामनो, माबायदि अनसुंथाय होनो, माबायदि आबहावा सोरजिना होनो, एन्ट्र’प्रिन्यरशिप एबा एन्ट्र’प्रिन्यरियेल स्पिरिटखौ माबोरै गुदि सोलोंथायनिफ्रायनो फोरोंफानो हायो, बड’लेन्डनि collective mindset एबा हारिनि सानस्रिखौ माबोरै सोलायहोनो जाहाते बड’लेन्डनि बिमा-बिफा आरो फरायसाफोरा IAS, IPS, ड’क्ट’र, इनजिनियारनि जेरै सिमां नुयो थिक बिदिनो सासे एन्ट्र’प्रिन्यर जानो माबोरै लुबैहोनो हानो। बयनिख्रुइबो गोनांसिन – दैदेनगिरिफोरनि रायजोनि थाखाय गिदिर सिमां (ambition) नुनाय एबा नुनो रोंनाय आरो बेखौ जाफुंहोनो नारा-नाथा नाजाथाबनाय। बर’ समाज आरो बर’लेन्डआ जेब्ला बेबायदि जानो हागोन अब्लासो बड’फा उपेन्द्र नाथ ब्रह्मनि गेरेमसा हारि दानायनि सिमांखौ बिथांनि उन जोलैफोरा मावफुंबाय होन्नानै ग’नायना लानो हागोन – खालि माखासे राजखान्थियारि मोन्थायखौ मोननायजोंल नङा। आरो बेखौ खालामनो थांनायाव बिटिसि सरकार, गुबुन-गुबुन समाज सिबिग्रा आफादफोर, गोरों-गोराफोरा मा र’ल लानो हायो? बर’नि Gen X, Y, Z लाइमोनफोरनि गेजेराव दा इसेब्लाबो नुनो मोन्दोंसै एन्ट्र’प्रिन्यरशिपनि गाजा खिलिहांनाय – बेखौ दैदेनगिरि, समाज सिबियारि आरो गासैबो गोरों-गोराफोरा बे गाजानो नांगौ रोखोमनि बिदुं, दै, हासार होनानै बड’लेन्डनि एन्ट्र’प्रिन्यरशिपखौ फांसे गोगोम गोरा, गेरेमसा बिफांआव फेदेरलांथारनांगोन। नङाब्ला बर’नि जानाय–लोंनाय (cuisine), राव, हारिमुनि uniqueness खौ लानानै बायरानि सोरबा अन्ट्र’प्रिन्यरआ कौटि कौटि रां खामायब्ला जों मोजां मोननाय नङा। “मणिपुरि फालि” सल’खौथ खोनाखाबाय आरो बर’फोरनि आंगो लाफा मैगंखौ commercial production दा सोर खालामो?

Subscribe
Notify of

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

0 Comments
Most Voted
Newest Oldest
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x
Enable Notifications OK No thanks