बिरोंदामिना बुहुमखौ हमदांस्लाबहायै खारथाय आरो बिबांजों सोलायहोबोगासिनो। थाखानाय बिरोंदामिनफोरा जौगालांनानै साबसिननिफ्राय हामसिन जालांगासिनो आरो गोदान बिरोंदामिनफोरा नुजाफैनानै गोजाम बुहुमखौ सोमावग्लुंफैबोदों। गोजाम एबा गोदान, बिरोंदामिन गुरुफोरानो बुहुम सिंखावग्रा गोदान बिरोंदामिन सोमावसारनायनि जाहाजखौ सामलाइबोदों आरो सामलाइलांगोन आरो बिथांमोनानो थि खालामगोन सुबुं सोदोमस्रिया बबे लामाजों दिंग्रायलांगोन। बुब्लिनि बे बिन्दोआव नोंथांआ उन्दै फरायसाब्ला आरो सुबुं माहारिखौ मुहुनि फोनांनाय बिरोंदामिनफोरखौ सोलोंनायनि गोसो-मोजोमनाय दंब्ला, नोंथांआ गावखौनो खाफाल गोनां साननानै लानो हायो मानोना नोंथांआ बे बायदि बुहुम गुरस्लायहोनाय सोमावसारनायाव active role लानो हायो। बुहुमनि मुंख’जाथाव बिरोंदामिन आफाद CompTIA आ बोसोर 2020 आव बुहुमाव बयनिख्रुयबो बांसिन गोहोम खोख्लैनो हानाय मोनजि बिरोंदामिनफोरनि फारिलाइ फोसावदों – रिपर्टखौ नैबे लिंकआव फरायनो हागोन 2020 Emerging Technology Top 10 List। बेफोर बिरोंदामिनफोरा जोंनि जिउनि मोनफ्रोमबो बिथिंआव गोहोम खोख्लैगोन एबा खोख्लैगासिनो दं।
AI (आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्स/Artificial Intelligence)
बारर आरो फैगेनबोम (1981) नि रावआव, “आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्स (AI) आ Computer Science नि मोनसे बाहागो जायनि थांखिया कम्प्युटार एबा सानजुनथिखौ मानसि बायदि खालामनाय – जेरै सुबंनि राव बुजिनाय, गावनो-गाव सोलोंनाय, बिजिरनाय, जेंना सुस्रांनाय, अरो बायदि बायदि”। जेरै सासे मानसिया गावनि मोनदांथिनिफ्राय सोलोंयो, थिक बेबायदिनो आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्सआ मेसिनफोरखौ गावनि मोनदांथिनिफ्राय सोलोंहोयो, गोदान-गोदान इनपुटफोरजों गावखौनो खाब जाहोयो, मानसि बायदि खामानि मावनो हाहोयो। आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्सआ दिनै जेरावबो दंसै आरो बेखौ बाहायनाया म’बाइल गेइमफोरनिफ्राय लानानै दावहानि हाथियारफोरसिम, आबादनिफ्राय लानानै देहा, बिरग्रा दिङाफोरबायदि बिफानफोरसिम गोसारनानै दं। आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्सआ दिनै सुबुंनि बेरामफोरखौ सिनायनानै खिन्थानानै होनो हाबाय, कभिद-19 खौ होबथानायाव गोगोम बिहोमा होबाय, खन्थाय लिरबाय, बुहुमनि चेस चेमपियनखौ गावनि गेलेनायावनो फेजेनबाय, फालांगिफोरखौ हाथाय (market) नायबिजिरनायाव हेफाजाब होबाय – बुंनानै फोजोबनो हाया। नाथाय आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्सआ दासिमबो जौगाहांनाय बिरोंदामिनल’। बिनि गोहोखौ गेवसारहोबावनांगौ गोबां दंबावो। आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्सआ गोबां दालायसा दंबावो, गाहायै – मेसिन लार्निं (Machine Learning), नेचारेल लेंगुवेज प्रसेसिं (Natural Language Processing), स्पिच प्रसेसिं (Speech Processing), प्लेनिं, इक्सपार्ट सिस्टेम (expert system), रबटिक्स, विजन (vision), इवलुश’नारि कम्प्युटैशन (evolutionary computation), न्युरल नेटवर्क (neural network), बायदि बायदि। बुहुमनि हाथायाव आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्सनि बेसेना बोसोर 2025 सिमहालागै गासै 120 बिलियन आमेरिकान ड’लार आरो बोसोरारि जौगानायनि हारा 36% जौखौन्दो जाहैगोन होनना आन्दाज खालामनाय जादों।
5G
बोसोर 2020 आव जाय भारतारिफोरा स्मार्ट फ’न बाहायदों बिथांमोना 4G एबा ब्रैथि थाखोआव जौगानाय मबाइल नेटवार्क बाहायदों। 5G आ बाथि थाखोआव जौगानाय म’बाइल नेटवार्क। 5G आव बांसिन data capacity थायो, 4G नि रुजुनायाव जिनिफ्राय जौसे गुन गोख्रैसिन (4G : 100-150 mbps, 5G : 10,000mbps), आरो म’बाइल फ’ननि अनगायैबो कौटि-कौटि गुबुन device फोरखौबो फोनांजाबनो (connect) हानायनि गोहो दं। 5G आ इन्टारनेट अव थिंस (Internet of Things/IoT) नि गोगोम आबहावा सोरजिनो थांगासिनो दं, जोबोर ख’म latency (सिगनाल हरनाय आरो फिननाय मोनफिननाय समनि फारागखौ गैयाखौनो खालामगोन – थामहिनबा जोबोर गोख्रै इन्टारनेट)। 5G खौ मोन्थाम रोखोमनि फोनांजाबथाय हाबाफारिआव बाहायनाय जायो – Enhanced Mobile Broadband (eMBB – थामहिनबा 4G LTE services खौ जौगाहोसिननाय), Mission-Critical Communication (गुबुन नेटवार्कफोरा फोनांजाबनो हायै समावबो फोनांजाबनो हाग्रा – रायजो राजानि रैखाथिनि थाखाय नांगौ जायो), आरो IoT। गुसुङै, 5G आ जोंनि सानफ्रोमबोनि जिउखौ गुरस्लायहोनो थांगासिनो आरो बेजों लोगोसे गोबां सुजुगफोर लाबोफागासिनो दं। बुहुमनि हाथायाव 5G नि बेसेना बोसोर 2027 सिमहालागै गासै 41.48 बिलियन आमेरिकान ड’लार जाहैगोन होनना आन्दाज खालामनाय जादों।
इन्टारनेट अव थिंस (Internet of Things/ IoT)
IoT आ इन्टारनेटजों फोनांजाबजानाय device फोरनि ज’थाय। नाथाय बे बेलायाव, फोनांजाबजानाय डिभाइसफोरा स्मार्ट फ’न, लेपट’प, स्मार्ट टिभि एबा जाय डिभाइसफोरखौ जों इन्टारनेटजों फोनांजाबजायो होनना गोदोनिफ्राय मोनथियो खालि बैफोर डिभाइसफोरल’ नङा। IoT आ बैफोर डिभाइसफोरखौबो लाफायो जेरै – रेफ्रिजेरैटर, सिलिं फेन, जायखौ जों दिनैसिम इन्टारनेटजों फोनांजाबजाया होननानै मोनथियो। अ’न/अ’फ खालामनो हानाय जेखुनु डिभाइस एबा मेसिनखौ इन्टारनेटजों फोनांजाबनो हानाय खालामनो हायो। 5G स’फैनाय लोगो-लोगो गोबां कम्पानिफोरा IoT नि सोमोन्दै सावरायसोलायदों। बुहुमनि हाथायाव IoT नि बेसेना बोसोर 2018 आव 8,930 मिलियन आमेरिकान ड’लार मोन आरो बोसोर 2019-2025 सिमहालागै बोसोरारि जौगानायनि हारा 33% जाहैगोन होनना आन्दाज खालामनाय जादों।
सार्भारलेस कम्प्युटिं (Serverless Computing)
आगोल, सोरबाफोर वेब एप्लिकेइशन सामलायनोब्ला बिसोरो गावसोरनो सार्भारखौबो सामलायफानांगौ जायोमोन, नांगौ जानाय हार्डवेरफोरखौबो बायनांगौ जायोमोन – जोबोर ख’रसा आरो हेब्रे-माब्रे खामानि। बिनि उनाव फैनायसै क्लाउड कमप्युटिं जायनि हेफाजाबै सार्भारफोरखौ माखासे रां होनानै भारा लानो हायो। स’फ्टवेर बानायग्रा एबा क’म्पानिफोरा गावसोरनि एप्लिकेइशनफोरखौ ट्रेफिक बारा जानायाव गाज्रि जायैनि थाखाय नांनायनि बारा सार्भार स्पेइस बायखानानै दोननांगौ जायोमोन। बिनि उनाव फैनायसै सार्भारलेस कमप्युटिं जायनि जाउनाव वेब एप एबा म’बाइल एप बानायग्राफोरा एबा क’म्पानिफोरा जेसेबां-बाहायो-एसेबां रां-हो हिसाबाव सार्भारफोरखौ भारा लानो हानाय जानायसै। सार्भारलेस कमप्युटिं मुंआ मानसिफोरखौ गोनो-गोथो खालामो। सार्भारलेस कमप्युटिंआ सार्भार गैयैखौ बुजाया मानोना सार्भारलेस कमप्युटिंनि बेलायावबो वेब एबा म’बाइल एपफोरनो बेकएन्ड (backend) सार्भिसखौ सार्भारफोरानो होदों। एप बानायग्राफोरा सार्भारनि फारसे जेबो गोसो होयालासै गावसोरनि एप जौगाहोनायाव गोसो होनो हानाय थाखायनो बेखौ सार्भारलेस कमप्युटिं बुंनाय जायो। Technavio रिपर्टनि बायदिब्ला, बुहुमनि हाथायाव सार्भारलेस कम्प्युटिंनि बेसेना बोसोर 2023 सिमहालागै 9 बिलियन आमेरिकान ड’लार जाहैगोन आरो 2019 – 2023 नि गेजेराव बोसोरारि जौगानायनि हारा 26% जाहैगोन होनना आन्दाज खालामनाय जादों।
बाय’मेट्रिक्स/बायोमेट्रिक्स (Biometrics)
बाय’मेट्रिक्सआ सोरनिबा सिनायथिखौ थार होननानै फोरमान होनो हानाय बिरोंदामिन। सुबुंफोरनि जुनिया आसिनि हांखो, मेगन फिथाइनि हांखो आरो गाब, मोखां, गारां, थाबायनायनि रोखोम, सहि, बायदिफोरखौ लानानै सासे सुबुंनि सिनायथिखौ थि खालामनाय जायो। रोखा जायाखैना बाय’मेट्रिक्सआ मा? नोंथाङा जिदु स्मार्ट फ’न बाहायोब्ला, नोंथांआ बाय’मेट्रिक्सखौ बाहायबाय जानांगौ। नोंथांनि फ’नखौ खेवनो थाखाय नोंथांआ आसिखौ स्केन खालामबाय जानांगौ – बेनो बाय’मेट्रिक्स। नाथाय बाय’मेट्रिक्सखौ स्मार्ट फ’नआवल बाहायनाय जाया। बे बिरोंदामिनखौ गुबुन-गुबुन फोथारावबो बाहायनाय जायो – unauthorized access खौ होबथानाय, दायनिगिरिखौ ह’मनो नायबिजिरनाय, गुबुन-गुबुन जाहोननि थाखाय सिनायथि फोरमान खालामनाय, बायदि बायदि हाबाफोरावबो बाय’मेट्रिक्सखौ बाहायनाय जायो। MARKETSANDMARKETS नि बायदिब्ला, बुहुमनि हाथायाव बाय’मेट्रिक्सनि बेसेना बोसोर 2024 सिमहालागै 65.3 बिलियन आमेरिकान ड’लार जाहैगोन।
अगमेन्टिद रियेलिटि/भरशुअल रियेलिटि (AR/VR – Augmented Reality/Virtual Reality)
AR बिरोंदामिननि हेफाजाबै मोक्थां बुहुमखौ केमेराफोरनि हेफाजाबै सावगारि दैखांनानै बे मोक्थां बुहुमनि सायाव डिजिटेल जिराद दाजाबदेरफानानै (overlay) होनो हायो। AR नि बुहुमा नों आं थानाय नैबे बुहुम, थासारि एबा आबहावायानो बेयाव कम्प्युटारजों बानायनाय एबा भरशुअल बुहुम गैया। बिदिन्थि हिसाबै, नोंथांनि केमेरा बाहायनानै नोंथांनि उन्दुग्रा ख’थानि सावगारि दैखां, गासैबो नोंथांनि उन्दुग्रा ख’थानि सावगारियानो थागोन – बेनि अनगायैबो AR नि हेफाजाबै नोंथांनि उन्दुग्रा बिसनायाव कम्प्युटारजों बानायजानाय माउजि एबा सैमा उन्दुनानै थानाय सावगारिआव दिन्थिनो हागोन, जदिअ मोकथांआव बिदि जेबो गैया। मबाइल गेइम Pokemon Go आबो AR नि गुबुन मोनसे बिदिन्थि। बेराफारसेथिं, VR नि बुहुमा मोकथां बुहुमनिफ्राय आलदा – कम्प्युटारजों सोरजिजानाय बुहुमसो (virtual world)। VR आ नायगिरिफोरखौ गोजोमहोसिन्नो हायो – खर’आव गानग्रा आगजुनि हेफाजाबै बियो नोंथांखौ गुबुन बुहुमाव लानानै थांगोन। बावैसो सिगां क’रियानि सासे बिमाया गावनि थैनाय फिसाजोनि अव’टारजों (भारशुअल मुलुगाव बानायजानाय सोरनिबा न’क’ल) भरशुअल मुलुगाव (virtual world) लोगो मोननानै रुखु-रुखु गाबनो गोनां जादों। बेफोर बिरोंदामिनफोरनि सुजुगफोरा जोबनो गैया – games, leisure, entertainment, e-commerce & retail, interior designing, landscaping & urban planning, real estate, tourism & travel, education & training, healthcare, बायदि बायदि। बुहुमनि हाथायाव AR/VR नि बेसेना बोसोर 2017 आव 11.35 बिलियन आमेरिकान ड’लारमोन आरो 2018-2025 नि गेजेराव बोसोरारि जौगानायनि हारा 63% जाहैगोन होनना आन्दाज खालामनाय जादों।
ब्ल’कचेइन/ ब्लोकचेइन (Blockchain)
इमानुयेल गेइन्न बिथांआ World Trade Organization (WTO) जों फोसावजानाय गावनि बिजाब “Can Blockchain Revolutionize International Trade?” आव ब्ल’कचेइन/ ब्लोकचेइननि सोमोन्दै ओरै होन्दों – “लेनदेनखौ लिरनानै दोननाय हिसाब बिलाइ (ledger) जायखौ मोनसे मिरुनिफ्राय सामलायालासै (decentralized) रानद्लानानै होनाय जायो (distributed) आरो बे हिसाब बिलाइखौ मोन्थिमोनै हांखोजों (cryptography) लिरनानै फ्राय सोलायनो हायै खालामना दोननाय जायो।” Cryptocurrency खौ दिहुनग्रा सिनायमोनै कम्प्युटार प्र’ग्रामार, जाय साट’शि नाकाम’त’ होननानै मिथिजायो, बे बिथांजोंनो दिहुनजानाय ब्ल’कचेइन/ ब्लोकचेइन बिरोंदामिनखौ गिबि गिबि cryptocurrency – Bitcoin नि लेनदेननि थाखाय बाहायग्रोनाय जादोंमोन। नाथाय बे बिरोंदामिनखौ Bitcoin नि अनगायैबो गुबुन खामानिआव बाहायनो ओरैबायदि जौगाहानाय जाबाय जाय इयुनाव इन्डासट्रिज, खुंथाय, लेनदेन खालामनाय, फालांगि खालामनाय बायदि बायदि फोरखौ सोमावग्लुंजोबनो हानायनि गोहो दं। MARKETSANDMARKETS नि बायदिब्ला, बुहुमनि हाथायाव ब्ल’कचेइन/ ब्लोकचेइन नि बेसेना बोसोर 2020 सिमहालागै 3 बिलियन आमेरिकान ड’लार आरो 2025 सिमहालागै 39.7 बिलियन आमेरिकान ड’लार जाहैगोन होनना आन्दाज खालामनाय जादों।
र’ब’टिक्स (Robotics)
इलेकट्रिकेल इनजिनियारिं, मेकानिकेल इनजिनियारिं आरो कमप्युटार साइन्स ज’ लोगो नांनानै र’ब’ट (गुबुन-गुबुन रोखोमनि हाबा मावग्रा मोनसे रोखोमनि मेसिन) बानायनाय, डिजाइन खालामनाय आरो बिसोरखौ खामानिआव बाहायनायानो र’ब’टिक्स। र’ब’टिक्सखौ आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्सजों दाजाबनानै सोलो गोनां, बिजिरनो गोरों र’ब’ट दिहुननो हायो। आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्सआ अब्ला मोनसे र’ब’टनि मेलेम बायदि खामानि मावो आरो र’ब’टिक्सआ बिनि आखाय, आथिं एबा मोदोम बायदि खामानि मावो। न’ साफा खालामनायबायदि गोरलै खामानिनिफ्राय लानानै गिदिर-गिदिर खामानि मावनो र’ब’टखौ बाहायनाय जासै, जेरै – बेराम फाहामनो देहा हाख्ल’नाय, नख्रांमा नायसंहैनाय, बायदि बायदि। सुबुं माहारिखौ हेफाजाब होबोनाय गुबुन सोलो गोनां र’ब’टफोरा जाबाय – न’आव बाहायजाग्रा र’ब’ट, सुबुं सिबिग्रा र’ब’ट, रंजा-बाजायाव बाहायग्रा र’ब’ट, हबि आरो बादायलायनायाव बाहायग्रा र’ब’ट, आबाद मावनाय, सोलोंथाय, देहा फाहामथाय, दारिमिनारि, दावहायाव, नख्रांमा नायबिजिरनायाव बाहायग्रा, बायदि बायदि र’ब’टफोर। थामहिनबा रबटिक्सनि सुजुगा जोबनो गैया आरो गोदान-गोदान सुजुगनि फोथारफोरबो नुजाबोगासिनो दं। Allied Market Research नि बायदिब्ला, बुहुमनि हाथायाव र’ब’टिक्सनि बेसेना बोसोर 2019 आव 62.75 बिलियन आमेरिकान ड’लार आरो 2026 सिमहालागै 170.08 बिलियन आमेरिकान ड’लार जाहैगोन होनना आन्दाज खालामनाय जादों।
नेचारेल लेंगुवेज प्रसेसिं (Natural Language Processing/NLP)
नेचारेल लेंगुवेज प्रसेसिं (NLP) आ आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्सनि मोनसे खोन्दो जायनि हेफाजाबै सुबुं माहारिनि राव फरायनो, बुजिनो आरो सुबुंनि रावनिफ्राय ओंथि दिहुननो मेसिनफोरखौ फोरोंनाय जायो। नेचारेल लेंगुवेज प्रसेसिंआवनो राव बिगियान आरो आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्सआ ज’ खामानि मावज्लायो। NLP नि बांसिन आद’बफोरा मेसिन लार्निं/Machine Learning (AI निनो मोनसे आयदा जाय मेसिनफोरखौ मोनसे रोखा प्रग्रामिं गैयालासै गावनो-गाव हारसिङै सोलोंनो फोरोङो) नि सायाव सोनारो। गुगलनि बाथ्रा दानस्लायनाय (Google translation), एमाजननि आलेक्सा, स्पेम सिनायग्रा स’फ्टवेर (spam detection), टाइपिंनि गावनो-गाव गोरोन्थि सुस्रांनाय (auto-correct), सोदोब आन्दाज खालामनाय (predictive text), रावखान्थि आरो हांखो सुस्रांनाय (grammar and spell check), गावनो-गाव सोदोबखौ आबुं खालामनाय (auto-complete), इन्टारनेटआव माबा नागिरोब्ला सार्च इनजिनफोरनि थि थि फिननाय लाबोना होफैनाय, गुगल एबा बिं (Bing) फोरबायदि सार्च इनजिनफोराव माबा बायनो बेसादफोर नायोब्ला बे बेसादनिनो एड नुनाय – औ, बेफोर गासिबो NLP नि फिसा फिसा खामानि। बुहुमनि हाथायाव नेचारेल लेंगुवेज प्रसेसिंनि बेसेना बोसोर 2025 सिमहालागै 29.5 बिलियन आमेरिकान ड’लार जाहैगोन होनना आन्दाज खालामनाय जादों।
कवान्टाम/ क्वान्टाम/ क्वांटाम कम्प्युटिं (Quantum Computing)
कवान्टाम मेकानिक्स (जाथायफोरखौ गुनद्रासानि थाखोआव फोरमायनाय) नि खान्थि बाहायनानै जेखुनु साननाय (computation) खौनो कवान्टाम कमप्युटिं होनो। कवान्टाम कमप्युटिंआ जों बाहायग्रा सानजुनथि (म’बाइल, लेपटप, सुपारकमप्युटार) निफ्राय गुबुन आरो जोबोद गोहो गोरासिन। बुहुमनि बयनिख्रुयबो गोहो गोरासिन सुपारकमप्युटारा जाय जेंना, सानखान्थिखौ, सुस्रांनो हाया एबा साननानै दिहुननो हाया बेफोरबायदि जेंनाफोरखौबो क्वान्टाम कमप्युटारआ गोरलैयै मावनो हाहैगोन। क्वान्टाम कमप्युटिंनि जौगालांनाय लोगो-लोगो सुपारकमप्युटारफोरा गोदोनि आगजु जालांगोन। नाथाय बिदि होननानै, क्वान्टाम कमप्युटारआ नों आं बाहायग्रा फिसा सानजुनथि एबा पार्सनाल कमप्युटारफोरनि जायगा लागोन बिदिबो नंआ। कवान्टाम कमप्युटिंआ बुहुमखौ सोलायहोगोन बेयो रोखा। क्वांटाम कम्प्युटिंआ गोदान मुलि दिहुननाय, क’ड सिफायनाय, नायबिजिरनाय, फोनांजाब, आर्टिफिसियेल इन्टेलिजेन्स एबा जोंनि साननाय (computation) खौ गुरस्लायहोजोबगोन। गिलु-बालु साननायनि गोहो (computational power) जों क्वांटाम कम्प्युटारआ दानि encryption म’डेलजों दिहुननाय बयनिख्रुयबो गोरासिन क’डखौबो सिफायनो हागोन। P&S नि बायदिब्ला, बुहुमनि हाथायाव क्वांटाम कम्प्युटिंनि बेसेना बोसोर 2030 सिमहालागै 64,988.3 मिलियन आमेरिकान ड’लार जाहैगोन होनना आन्दाज खालामनाय जादों।
